Balota Jel`nia

Download PDF

Code:

Central coordinates:

Location:

Area:

IBA Criteria:

National conservation status:

International conservation status:

IBA Map:

Site description:

Буйнейшы ў Беларусі комплекс верхавых і пераходных балот са шматлікімі азёрамі, якія прыдаюць разнастайнасць аднатоннаму ландшафту. Па ўсім балоце раскіданы невялікія астравы, пакрытыя мелкаліставымі і яловымі лясамі. Большая частка балотнага масіву зарасла невысокай хвояй, але сустракаюцца і даволі значныя адкрытыя ўчасткі са шматлікімі дробнымі азёрамі і вокнамі чыстай вады. Расліннасць на балотнай частцы заказніка характэрная для верхавых балот і прадстаўлена хваёва-хмызнякова-сфагнавымі і хмызнякова-сфагнавымі супольнасцямі.

Балота Ельня размешчана на водападзеле рачных басейнаў. Цэнтральная яго частка ўзвышаецца над перыферыйнымі ўчасткамі на 7 метраў. Глыбіня тарфяной залежы ў сярэднім складае 3,8, а месцамі дасягае 8,3 метра. З балотнага масіву выцякаюць тры ракі, а ў яго не ўпадае ніводнай. На тэрыторыі балота налічваецца больш за 100 азёр, якія ўяўляюць сабой рэшткі існаваўшага некалі аднаго вялікага возера. Большасць з іх злучана паміж сабой рэкамі і пратокамі. Аснову воднага сілкавання балота складаюць грунтовыя воды і ападкі.

У выніку меліярацыі прылягаючых тэрыторый і часткі балота адбыліся істотныя змены гідралагічных умоў комплексу. Пракладка шматлікіх каналаў і выраўноўванне рэк прывялі да зніжэння ўзроўню грунтовых вод, што стала адной з асноўных прычын практычна штогадовых буйных пажараў на балоце. У апошнія гады на меліярацыйных каналах на балоце было пабудавана больш за 40 дамбаў, што прывяло да падняцця узроўня вады.

У сувязі з цяжкай даступнасцю і спецыфікай ландшафтаў (каля 60% лесу расце на балоце, а самі лясы характарызуюцца нізкай прадукцыйнасцю) тэрыторыя выкарыстоўваецца чалавекам абмежавана. Лесаэксплуатацыйныя работы вядуцца ў асноўным па перыферыі балотнага масіву і на мінеральных астравах, сельскагаспадарчая дзейнасць адсутнічае. Тэрыторыя выкарыстоўваецца як для прамысловых нарыхтовак, так і для аматарскага збору грыбоў і ягад. На азёрах мясцовае насельніцтва ловіць рыбу.

Флора сасудзістых раслін уключае 405 відаў, якія адносяцца да 233 радоў, 83 сямейств, 6 класаў, 5 аддзелаў. У тым ліку 5 відаў хвашчоў, 3 - дзеразы, 11 - папаратнікоў, 3 - голанасенных і 383 - кветкавых (пакрытанасенных), у тым ліку 103 – аднадольных і 280 - двухдольных раслін.

На тэрыторыі заказніка "Ельня" выяўлена 23 віда дрэў, 20 відаўхмызнякоў, 350 відаў травяністых раслін. Акрамя таго, у межах заказніка выяўлена і ідэнтыфікавана 86 відаў мохападобных і 50 відаў лішайнікаў.

Habitats:

Верхавыя балоты (у тым ліку пашкоджаныя пажарамі) – 65,7%, лясы – 24% (у тым ліку: хваёвыя – 8,7%, шырокалісцёвыя – 8,7%, дробналісцёвыя – 14,6%), хмызнякі і рэдкалессе – 5,8%, іншыя землі – 4,5%.

Birds:

На тэрыторыі заказніка сустракаецца 117 відаў птушак, 25 з якіх занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі. Характэрная рыса балотнага масіву Ельня – наяўнасць разрэджаных калоній кулікоў на балоце і калоній чайкавых на азёрах. Ельня – месца гнездавання птушак, тыповых для комплексаў верхавых балот: чорнаваллёвага гагача Gavia arctica, пардвы Lagopus lagopus, залацістай сеўкі Pluvialis apricaria, сярэдняга кулёна Numenius phaeopus і куліка-селянца Tringa nebularia. Рэдкія для Беларусі ўвогуле, яны сустракаюцца тут у значнай колькасці. Акрамя іх на балоце гняздуюцца сокал-дрымлюк Falco columbarius і арол-вужаед Circaetus gallicus. Колькасць найбольш рэдкіх і значных відаў птушак прыведзена ў табліцы.

Балотны масіў Ельня мае вялікае значэнне як месца прыпынку мігрыруючых гусей, качак і, асабліва, жураўлёў на вясновых і восеньскіх пралётах. У гэты час на вадаёмах звычайныя і шматлікія гусі-гуменніцы Anser fabalis, белалобыя гусі Anser albifrons, качкі-свіцьвы Anas penelope, качкі-чыркі Anas querquedula; сустракаюцца таксама шэрая гусь Anser anser, гусь-піскулька Anser erythropus, качка-шылахвостка Anas acuta, савукі Mergus sp.

Other animal groups:

Фауна наземных пазваночных уключае 7 відаў земнаводных, 5 відаў паўзуноў, 31 від млекакормячых (большасць з іх пражывае на перыферыйных участках балота ці наведвае яго ў пошуках корму). Адзначаецца высокая колькасць гадзюкі звычайнай Vipera berus.

Populations of IBA trigger species:

SpeciesSeasonQuality of estimatePeriodQuality of estimateTrends (2000-2011)IBA criteria
1Bean gooseP500-1000 individuals2005-2011Poor
2White-fronted gooseP2000-3000 individuals2005-2011Poor
3Willow grouseB20 breeding pairs2005-2011Medium
4Black-throated diverB2-5 breeding pairs2005-2011Poor
5Black storkB3-4 breeding pairs2005-2011Poor
6Short-toed eagleB0-2 breeding pairs2005-2011Poor
7OspreyP+2005-2011Poor
8MerlinB10-20 breeding pairs2005-2011Poor
9HobbyB5 breeding pairs2005-2011Poor
10CraneB30-50 breeding pairs2005-2011MediumB2
11CraneP1600-4000 individuals2005-2011GoodA4i
12Golden ploverB50-120 breeding pairs2005-2011Medium
13Black-tailed godwitB30-50 breeding pairs2005-2011MediumA1
14CurlewB30-35 breeding pairs2005-2011Medium
15CurlewB10-30 breeding pairs2005-2011MediumB2
16GreenshankB30-50 breeding pairs2005-2011Medium
17Common gullB60-90 breeding pairs2007-2011Good

Other biodiversity:

Звяры: барсук Melesmeles.

Птушкі: гусь-пiскулька Anser erythropus, качка-шылахвостка Anas acuta, савук-луток Mergellus albellus, вялiкi савук Mergus merganser, арлан-белахвост Haliaeetus albicilla, арол-маркут Aquila chrysaetos, палявы лунь Circus cyaneus, малы арлец Aquila pomarina, стучок Lymnocryptes minimus, жоўтагаловы дзяцел Picoides tridactylus, балотная сава Asio flammeus, пугач Bubo bubo.

Насякомыя: Шчыгрынавы жужаль Carabuscoriaceus, рашэцісты жужаль Carabuscancellatus, жужаль менетрые Carabusmenetriesi, залацістаямачны жужаль Carabusclathratus, бліскучы жужаль Carabusnitens, аксамітніца юта Oeneisjutta, тарфянікавая жаўтушкаColiaspalaeno, альпійская перламутраўка Clossianathore.

Расліны: баранец звычайныHuperziaselago, бяроза карлікавая Betulanana, гімнакалея ўздутая Gymnocoleainflata, вярба чарнічная Salixmyrtilloides, касач бязлісты Irissibirica,журавіны дробнаплодныя Oxicoccusmicrocarpus, цыбуля мядзведжая Alliumursinum, марошка прысадзістая Rubuschamaemorus, увярэднік скіпертападобны Pedicularissceptrum-carolinum, асака малакветкавая Сarexpauciflora, сфагнум мяккіSphagnummolle, шпажнік чарапіцавыGladiolusimbricatus, лобарыя лёгачная Lobaria pulmonaria.

Threats:

Паніжэнне ўзроўню грунтовых вод у выніку пракладання каналаў сярод балота, выраўноўвання рэк і асушэння перыферыйных участкаў балота. Парушэнне гідрарэжыму прыводзіць да пачашчэння пажараў, змянення відавога саставу флоры, зарастання адкрытых участкаў балот хмызнякамі і лесам.

Выпальванне расліннасці і пажары. Пажары і паніжэнне ўзроўню грунтовых вод аказваюць істотны ўплыў на стан папуляцый птушак, якія тут гняздуюцца і спыняюцца падчас міграцый. У першую чаргу, у выніку пажараў змяншаецца плошча тыповых балотных экасістэм, а знішчэнне журавін значна змяншае кармавую базу для многіх відаў птушак.

Фактар неспакою. У апошнія гады рыбаловы і паляўнічыя пачалі ўсё часцей наведваць азёры. Гэта прыводзіць да разбурэння гнёздаў многіх відаў птушак, у тым ліку і занесеных у Чырвоную кнігу. Балота пачынае губляць сваю значнасць як месца канцэнтрацыі мігрыруючых гусей і жураўлёў. Адна з прычын такога становішча – зніжэнне ўзроўню грунтовых вод, што зрабіла балота больш даступным для чалавека вясной.

Нерэгламентаваны збор журавін прыводзіць да сур’ёзнага пашкоджання наглебавага покрыва і з’яўляецца яшчэ адным фактарам парушэння спакою жывёл.

Recommendations for the conservation:

Для вырашэння пералічаных экалагічных праблем неабходна зрабіць шэраг захадаў:

  • аптымізаваць гідралагічны рэжым балотнага комплексу шляхам перакрыцця каналаў, па якіх вада выцякае з балота;
  • забараніць асушальныя работы як унутры, так і на перыферыі заказніка;
  • арганізаваць кантроль за выкананнем забароны на паляванне на азёрах, якія з’яўляюцца буйнейшымі месцамі адпачынку мігрыруючых гусей;
  • абмежаваць ці забараніць рыбную лоўлю на азёрах, дзе гняздуюцца рэдкія віды птушак;

References:

Асабістыя паведамленні: Дамброўскі В.Ч., Івановскі У.В., Коваленок В.,Левы С.В., Лукшыц В.У., Якавец М.М.

Ключевые ботанические территори Беларуси / Под ред. О.М. Масловского, Г.А. Пронькиной. – М.-Мн. -: Бестиор, 2005. – 80 с.

Скарбы прыроды Беларусi. – Мн.: Беларусь, 2005. – 215 с. (Інфармацыю падрыхтавалі: Бірукоў В.П., Дарафееў А.М., Іваноўскі У.В., Казлоў В.П., Кузьменка У.Я., Скуратовіч А.М.).

Сушко Г.Г., Шкатуло В.В., Борок И.И. Редкие и охраняемые виды насекомых обитателей верховых болот Белорусского Поозерья // Красная книга Республики Беларусь: состояние, проблемы, преспективы: материалы международной научной конференции. – Витебск: УО “ВГУ им. П.М. Машерова”, 2011., с. 171-173.

Флора и растительность ландшафтного заказника «Ельня» / Д.Г. Груммо, О.В. Созинов, Н.А. Зеленкевич [и др.]; под ред. Н.Н. Бамбалова; Нац. акад. Наук Беларуси, Ин-т экспериментальной ботаники. – Минск: Минкстиппроект, 2010. – 200 с.: ил.

Яковец Н.Н. Мониторинг некоторых видов ржанкообразных заказника “Ельня”, занесенных в Красную книгу Республики Беларусь. // Биологическое разнообразие Белорусского Поозерья: современное состояние, проблемы использования и охраны: Материалы II Международной научно-практической конференции, Витебск, 2008 г., с. 281-283.

Authors :


* Использование размещенной здесь неопубликованной информации для научных публикаций без письменного соглашения ее авторов запрещено. В случае использования части контента или страницы целиком на других интернет-ресурсах, обязательна ссылка на авторов и сайт iba.ptushki.org

Photo:

caretakers

News

02.12.2015

10.09.2013

16.08.2013

11.07.2013

01.10.2012

26.09.2012

06.09.2012

06.09.2012

09.08.2012

10.07.2012

14.02.2012

03.10.2011

26.08.2011

12.08.2011

08.08.2011

28.04.2010

22.04.2010

02.02.2010

24.07.2009

23.06.2009

twitter.com facebook.com vkontakte.ru odnoklassniki.ru mail.ru yandex.ru