Lower Prypiac`

Download PDF

Code:

Central coordinates:

Location:

Area:

IBA Criteria:

National conservation status:

International conservation status:

IBA Map:

Site description:

Межы ТВП супадаюць з межамі Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка, які знаходзіцца ў так званай «трыццацікіламетровай зоне», утворанай пасля аварыі на Чарнобыльскай атамнай электрастанцыі ў 1986 годзе. Вядзенне любой гаспадарчай дзейнасці і знаходжанне людзей на тэрыторыі зоны забаронена.

Прыкладна трэцюю частку тэрыторыі запаведніка займае пойма ракі Прыпяць, для якой характэрны працяглыя веснавыя паводкі. У адкрытай частцы поймы разам з забалочанымі, паніжанымі ўчасткамі шырока распаўсюджаны сухія лугі, якія па сваёй структуры нагадваюць стэпы. Драўнінная расліннасць прадстаўлена разрэджанымі дубравамі, участкамі старых вербалознікаў, якія часта складаюцца з магутных векавых дрэў, а таксама ўзбярэжнымі лазовымі хмызнякамі, якія на працягу доўгага часу вясной і ў пачатку лета бываюць заліты вадой. Лясы, якія растуць за межамі поймы, мазаічныя і фрагментаваныя. У паніжэннях пераважаюць шырокалісцёвыя і хваёва-шырокалістныя насаджэнні, на ўзвышшах і пясчаных дзюнах – сухія хвойнікі. Значную долю складаюць паўторныя асінава-бярозавыя лясы, па найбольш вільготных месцах растуць чорнаалешнікі і лазнякі.

Да аварыі на Чарнобыльскай АЭС большая частка адкрытых тэрыторый уяўляла сабой сельгасугоддзі на месцы асушаных балот. Пасля аварыі для прадухілення пажараў былі перакрыты ўсе магістральныя каналы меліяратыўных аб’ектаў. Гэта прывяло да затаплення і паўторнага забалочвання вялікіх прастораў. Вясной у выніку слабага сцёку талай вады большая частка такіх тэрыторый ператвараецца ў вялікія мелкаводныя вадаёмы са шматлікімі невялікімі астраўкамі і мазаічна размешчанымі курцінамі рагозу і трыснягу. Да сярэдзіны лета яны мялеюць, высыхаюць і густа зарастаюць водна-балотнай расліннасцю. Па краях поймы і вялікіх забалочаных масіваў нярэдка цягнуцца грады пясчаных дзюн. Звычайна яны пакрыты сасновымі насаджэннямі, але месцамі захаваліся адкрытыя ўчасткі з незамацаванымі пяскамі. У сувязі са спыненнем сенакашэння і апрацоўкі глебы адбываецца паступовае зарастанне адкрытых пойменных лугоў і былых палёў хмызнякамі. Акрамя таго, у апошнія 10 гадоў на пустэчах і ўчастках былых сельгасугоддзяў, якія не затапляюцца вадой, усё шырэй практыкуецца пасеў лясных культур.

Асаблівыя біятопы ўтвараюца на месцы пакінутых вёсак і сельгаскомплексаў. Тут яшчэ захоўваюцца зараснікі здзічэлых культурных раслін і сінантропнага пустазелля, але з кожным годам усё шырэй распаўсюджваюцца абарыгенныя віды дзікіх раслін. Спалучэнне такіх зараснікаў з паўразбуранымі пабудовамі стварае спецыфічныя ўмовы для пражывання звяроў, птушак iiншых жывел і прыводзіць да фарміравання своеасаблівых фауністычных комплексаў.

Састаў флоры заповедніка налічвае 1251 від раслін, что складае каля 2/3 відавога склада раслін Беларусі.

Habitats:

Лясы займаюць каля 51% (110 тыс. гектар). Былыя сельскагаспадарчыя землі займаюць каля 38% (82 тыс. гектар). Значная частка іх паўторна забалочана. Астатнія 11% - пойма р. Прыпяць з вільготнымі разнатраўнымі лугамі.

Birds:

Поўнае спыненне гаспадарчай дзейнасці і адсутнасць фактару неспакою, а таксама паўторнае забалочванне тэрыторый, якія раней былі асушаны, значна палепшылі ўмовы пражывання і прывялі да хуткага павелічэння колькасці шэрагу відаў жывёл, у тым ліку і рэдкіх для Беларусі.

Так, на гнездаванні ў запаведніку з’явіўся вялікі арлец Aquila clanga (3-5 пар) – від, які знаходзіца пад пагрозай глабальнага знікнення. Колькасць чорнага бусла Ciconia nigra (каля 30 пар), арла-вужаеда Circaetus gallicus (10-15 пар), малога арляца Aquilla pomarina (20-30 пар), арлана-белахвоста Haliaeetus albicilla (10-15 пар), сокала-кабца Falco subbuteo (каля 10 пар) і сокала-пустальгі Falco tinnunculus (5-10 пар). У апошния гады з’явiлася на гнездаваннi барадатая кугакаўка Strix nebulosa (5 пар). У пойме Прыпяці на сухіх лугах гняздуецца найбольш шматлікая ў Беларусі групоўка садовай стрынаткі Emberiza hortulana – больш за 100 пар, вакол пакінутых населеных пунктаў сустракаецца чарналобы грычун Lanius minor, даволі высокая колькасць і вялікага грычуна Lanius excubitor. Вельмі высокая колькасць малога пагоніча Porzana parva і драча Crex crex.

На тэрыторыі запаведніка ўтварылася ўнікальнае для Беларусі месца зімоўкі буйных драпежных птушак – арлана-белахвоста Haliaeetus albicilla (каля 100 птушак) і арла-маркута Aquila chrysaetos (5-10 птушак). Узнікненне такіх згуртаванняў драпежнікаў абумоўлена наяўнасцю спрыяльнай харчовай базы (асноўнай іх ежай з’яўляюцца рэшткі ахвяр ваўка).

Ранняй вясной на затопленых тэрыторыях збіраюцца вялікія згуртаванні гусей і качак, а ў асобныя гады ўлетку – вялікіх белых чапляў Egretta alba і чорных буслоў Ciconia nigra.

Other animal groups:

Пры адсутнасці антрапагеннага фактару надзвычай узрасла шчыльнасць капытных млекакормячых (дзіка Sus scrofa, лася Alces alces) і ваўка Canis lupus. На тэрыторыі запаведніка стала высокай колькасць і некаторых іншых, больш дробных, драпежных млекакормячых (выдра Lutralutra, янотападобны сабака Nyctereutes procyonoides, каменная куніца Martes foina). Акрамя таго, тут даволi вялiкая колькасць барсука Meles meles, рысiFelis linx, арэшнікавай сонiMuscardinus avellanariusi сонi-палчка Myocxusglis – відаў, якія занесены ў Чырвоную кнігу РэспублiкiБеларусь. У 1995 годзе быў завезены белавежскі зубр Bison bonasus. Зараз статак гэтых велічных жывел існуе ў натуральных умовах iперавышае больш за семдзесят асобiн.

            За апошнiя 5-10 гадоў, з-за пацяплення клiмату, на гэтай тэрыторыi з’явiлiся стэпавыя вiды жывел; аса сколiя-гiгант Scoliamaculata, павук – паўдневарускi тарантул Lycosa singoriensis iiншыя. З боку Украiны ў 2007 годзе перайшлi сюды тры канi Пржавальскага Equusprzewalskiiякiя штогод размнажаюцца i зараз iх статак налiчвае 10 асобiн.

         На тэрыторыі ТВП абітае 54 віда млекакормячых, каля 30 відаў рыб.

Populations of IBA trigger species:

SpeciesSeasonQuality of estimatePeriodQuality of estimateTrends (2000-2010)IBA criteria
1Greylag gooseB?0-1 breeding pairs2005-2010Poor
2PintailB5-10 breeding pairs2010Poor
3SmewP~ 50 individuals2010Poor
4Red-brested goosanderP5 individuals1993Poor
5GoosanderP~ 100 individuals2005-2010Poor
6Black-throated diverP~ 100 individuals2009Poor
7BitternB> 100 males only2005-2010PoorB2
8Little bitternB15-20 breeding pairs2005-2010Poor
9Night heronB?0-5 breeding pairs2007-2010Poor
10Great white egretB10-20 breeding pairs2005-2010Poor
11Black storkB20-30 breeding pairs2005-2010MediumB2
12Black kiteB?0-2 breeding pairs2005-2010Poor
13White-tailed eagleB10-15 breeding pairs2005-2010GoodB2
14Short-toed eagleB10-15 breeding pairs2005-2010PoorB2
15Hen harrierP~ 100 individuals2005-2010Medium
16Lesser spotted eagleB+2005-2010MediumB2
17Spotted eagleB3-5 breeding pairs2008-2010GoodA1
18Golden eagleW5 individuals2008-2010Poor
19OspreyP1-5 individuals2008-2010Poor
20KestrelB5-10 breeding pairs2008-2010Medium
21Red-footed falconB?0-1 breeding pairs2008-2010Poor
22MerlinP+2008-2010Poor
23MerlinW+2008-2010Poor
24HobbyB5-10 breeding pairs2008-2010Good
25Little crakeB~ 1000 breeding pairs2008-2010MediumB3
26CorncrakeB~ 1000 males only2008-2010MediumB2
27CraneB~ 50 breeding pairs2008-2010MediumB2
28OystercatcherB10-12 breeding pairs2010Good
29RuffP3000-5000 individuals2005-2008Medium
30Great snipeB20-30 males only2005-2010GoodA1
31Black-tailed godwitB5-8 breeding pairs2005-2010Good
32GreenshankP> 100 individuals2005-2010Poor
33Marsh sandpiperB?0-1 breeding pairs2007Poor
34Terek sandpiperB5-10 breeding pairs2007Poor
35Little gullP~ 100 individuals2005-2010Poor
36Common gullB?2 breeding pairs2007-2010Poor
37Little ternB30-70 breeding pairs2007-2010GoodB2
38Whiskered ternB20-50 breeding pairs2008Good
39Eagle owlB10-15 breeding pairs2005-2010MediumB2
40Little owlB3-5 breeding pairs2005-2010Good
41Graet grey owlB2-5 breeding pairs2010Poor
42Short-eared owlB5-20 breeding pairs2005-2010Medium
43KingfisherB> 50 breeding pairs2005-2010GoodB2
44Bee-eaterB> 50 breeding pairs2005-2010Good
45RollerP1 individuals2007Poor
46Green woodpeckerB2-5 breeding pairs2005-2010Medium
47White-backed woodpeckerB> 10 breeding pairs2005-2010Medium
48Crested larkB1-2 breeding pairs2005-2010Good
49Tawny pipitB5-10 breeding pairs2005-2010Medium
50Aquatic warblerP4 males only2007Poor
51Collared flycatcherB> 100 breeding pairs2005-2010Medium
52Lesser grey shrikeB0-5 breeding pairs2005-2010Medium
53Ortolan buntingB> 100 breeding pairs2005-2010Medium

Other biodiversity:

Звяры: буры мядзведзь Ursusarctos, еўрапейская рысь Lynxlynx, барсук Melesmeles, соня-палчок Myoxusglis, арэшникавая соня Muscardinusavellanarius, еўрапейскі зубр Bisonbonasus.

Насякомыя: адзначана 33 віда, занесеных у Чырвоную кнігу РБ. Сярод іх: шчыгрынавы жужаль Carabuscoriaceus, рашэцісты жужаль Carabuscancellatus, жужаль менетрые Carabusmenetriesi, фіялетавы жужаль Carabusviolaceus, зялёны каромысел Aeschnaviridis, тарфяннікавая жаўтушка Coliaspalaeno, мохавы чмель Bombusmuscorum, бронзавы красацел Calosomainquisitor, красацел-даследчык Calosomainvestigator, залацістаямачны жужаль Carabus clathratus, веснавы гнаявік Geotrupesvernalis, жук-алень Lucanuscervus, валасаты стафілін Emushirtus, вялікі дубовы вусач Cerambyxcerdo і іншыя.

Расліны: адзначана 29 відаў раслін, занесеных у Чырвоную кнігу РБ. Сярод іх такія як: ятрышнік шлеманосны Оrchismilitaris, астра стэпавая Aster amellus, асака ценявая Сarexumbrosa, наяда вялікая Najas major, вадзяны арэх плывучы Trapa natans, гваздзік армерыяпадобны Dianthus armeria, пылкагалоўнік даўгалісты Сephalantheralongifolia, венерын чаравічак сапраўдны Сypripediumcalceolus, расiца прамежкавая Droseraintermedia.

Threats:

Зарастанне адкрытых тэрыторый лесам і развіццё хмызняковых зараснікаў, якое ўсё больш прагрэсіруе, можа прывесці да знікнення многіх відаў птушак (у тым ліку і рэдкіх), якія выкарыстоўваюць гэты біятоп для гнездавання альбо як паляўнічыя ўгоддзі. Аблясенне дзюн памяньшае разнастайнасць ландшафтаў, спрыяе знiкненню некаторых вiдаў птушак, пагаршае стан размнажэння балотнай чарапахi.

Высокая колькасць драпежнікаў і відаў-канкурэнтаў перашкаджае аднаўленню папуляцый некаторых відаў (палянік Burhinusoedicnemus), якія знаходзяцца ў прыгнечаным становішчы.

Неабмежаванае павелічэнне колькасці дзіка адмоўна ўплывае на ўзнаўленне папуляцыі цецярука Tetraotetrix, арабка Bonasabonasia і некаторых рэдкіх відаў птушак, што гняздуюцца на зямлі.

Recommendations for the conservation:

Неабходна распрацаваць план кіравання тэрыторыяй. Асаблівая ўвага павінна быць нададзена мэтанакіраванаму рэгуляванню ўзроўню грунтовых вод. Правесці функцыянальнае занаванне тэрыторыі, уключаючы найбольш каштоўныя ўчасткі ў зону абсалютнай запаведнасці. Распрацаваць і ажыццявіць праграмы аднаўлення папуляцый некаторых каштоўных і знікаючых відаў жывёл.

References:

Калиниченко С.А. К исследованию видового разнообразия животного мира Полесского государственного радиационно-экологического заповедника // Радиация и экосистемы: материалы международной научной конференции, 16-17 октября 2008 года, г. Гомель, Республика Беларусь / под общей редакцией Е.Ф.Конопли. – Гомель: РНИУП «Институт радиологии», 2008. – С. 259-260.

Прищепчик О.В. Редкие и охраняемые виды насекомых Полесского государственного радиационно-экологического заповедника. Фаунистические исследования в Полесском госудаственном радиационно-экологическом заповеднике / Сборник научных трудов. Под редакцией Г.В. Анципова – Гомель: РНИУП «Институт раиологии», 2008. - с. 116-136.

Скарбы прыроды Беларусi. – Мн.: Беларусь, 2005. – 215 с. (Інфармацыю падрыхтавалі: Дамброўскі В.Ч., Дубовік Д.В., Жураўлёў Д.В., Казулін А.В., Нікіфараў М.Я., Парэйка А.А., Скуратовіч А.М.)

Юрко В.В. Современное состояние орнитофауны Полесского государственного радиационно-экологического заповедника. Фаунистические исследования в Полесском госудаственном радиационно-экологическом заповеднике / Сборник научных трудов. Под редакцией Г.В. Анципова – Гомель: РНИУП «Институт радиологии», 2008. - с. 65-115.

http://chornobyl.in.ua/pgrez.html

Authors :


* Использование размещенной здесь неопубликованной информации для научных публикаций без письменного соглашения ее авторов запрещено. В случае использования части контента или страницы целиком на других интернет-ресурсах, обязательна ссылка на авторов и сайт iba.ptushki.org
twitter.com facebook.com vkontakte.ru odnoklassniki.ru mail.ru yandex.ru